ความผิดปกติทางสมองและจิตเวชหลายกลุ่มมีความเกี่ยวข้องกับเซลล์ต้นกำเนิดประสาทในสมอง การเปลี่ยนแปลงของเซลล์ต้นกำเนิดประสาทอาจเป็นสาเหตุทำให้ปรากฏอาการของโรคนั้นๆ หรือสาเหตุของโรคจากกรณีอื่นๆ อาจมีผลทำให้เซลล์ต้นกำเนิดมีการเปลี่ยนแปลงการทำหน้าที่ 

1. การเปลี่ยนแปลงของเซลล์ต้นกำเนิดประสาท (สาเหตุ) → โรค (ผลที่เกิดขึ้น)
2. โรค (สาเหตุ) → การเปลี่ยนแปลงของเซลล์ต้นกำเนิดประสาท (ผลที่เกิดขึ้น)

ความผิดปกติทางสมองในแต่ละประเภทมีหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้อง การนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับเซลล์ต้นกำเนิดประสาทในที่นี้จึงไม่สามารถระบุความสำคัญของเซลล์ต้นกำเนิดเพื่อเปรียบเทียบกับปัจจัยอื่นๆ แต่อย่างไรก็ตามลักษณะสำคัญที่สามารถระบุความแตกต่างได้คือ ปริมาณการเกิดใหม่ของเซลล์ประสาทซึ่งอาจเพิ่มมากขึ้นในบางโรค เช่น โรคลมชัก เป็นต้น หรือมีการสร้างเซลล์ประสาทลดลง เช่น โรคซึมเศร้า เป็นต้น รวมทั้งอาจศึกษาคุณภาพของเซลล์ประสาทใหม่ที่เกิดใหม่ขึ้น เช่น ในโรคลมชักพบว่าเซลล์ประสาทเกิดขึ้นใหม่มีลักษณะสัณฐานวิทยาและการเปลี่ยนแปลงทางไฟฟ้าเคมีที่แตกต่างไปจากเซลล์ประสาทปกติ เป็นต้น

จากรายงานการศึกษาที่ผู้เขียนได้สืบค้นมาพบว่ามีโรคทางสมองและทางจิตเวชหลายกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับเซลล์ต้นกำเนิดประสาท ดังรายละเอียดในหัวข้อข้างล่างนี้

• โรคอัลไซเมอร์ (Alzeimer's disease)
• โรคพาร์กินสัน (Parkinson's disease)
• โรคฮันติงตัน (Huntington's Disease)
• โรคเส้นเลือดตีบตันหรือแตกในสมอง (Stroke)
• โรคซึมเศร้า (Depression)
• โรคออติซึม (Autism)
• โรคลมชัก (Epilepsy)
• โรคมะเร็งสมอง (Brain Cancer)
• การติดเชื้อในสมอง (Brain infections)
• การติดแอลกอฮอล์เรื้อรัง(Alcoholism)
• การติดสารเสพย์ติด (Drug addiction)
• การบาดเจ็บของสมอง (Traumatic brain injury)
• โรคความจำเสื่อม (Dementia)
• โรคครูชชิ่ง (Crushing's disease)

ข้อสรุปโดยย่อ

รายงานการวิจัยอ้างอิง

• Increased cell proliferation and neurogenesis in the adult human Huntington’s disease brain รายงานวิจัยฉบับนี้พบว่าเซลล์ต้นกำเนิดในสมองของผู้ป่วยโรคฮันติงตันแบ่งตัวมากขึ้นและยังเพิ่มกระบวนการเกิดใหม่ของเซลล์ประสาทอีกด้วย  <คลิก>

• PROGENITOR CELLS AND ADULT NEUROGENESIS IN NEURODEGENERATIVE DISEASES AND INJURIES OF THE BASAL GANGLIA <คลิก>

 รายงานการวิจัยอ้างอิง

• Adult hippocampal neurogenesis in depression <คลิก>
• CREB, neurogenesis and depression <คลิก>
• Depression, antidepressants, and the shrinking hippocampus <คลิก>

• A model of hippocampal neurogenesis in memory and mood disorders <คลิก>

• Hippocampal Neurogenesis, Depressive Disorders, and Antidepressant Therapy <คลิก>

รายงานการวิจัยอ้างอิง

• A Critical Role of Erythropoietin Receptor in Neurogenesis and Post-Stroke Recovery  บทบาทขั้นวิกฤติของตัวรับอิริโธปอยอิตินในกระบวนการเกิดใหม่ของเซลล์ประสาทและกระบวนการเคลื่อนตัวของเซลล์ประสาทใหม่เพื่อรับผิดชอบในกระบวนการฟื้นตัวภายหลังเกิดสโตร๊ก <คลิก>

• Administration of CD34⁺ cells after stroke enhances neurogenesis via angiogenesisin a mouse model หนูที่ทำให้เกิดหลอดเลือดตีบ (สโตร๊ก) แล้วได้รับhuman cord blood–derived CD34⁺ cells พบว่ามีการสร้างบ้านของเซลล์ต้นกำเนิดประสาทที่เหมาะแก่การแบ่งตัวของเซลล์ต้นกำเนิดประสาทและพบว่ามีการสร้างเซลล์ประสาทใหม่เพิ่มขึ้น <คลิก>

 รายงานการวิจัยอ้างอิง

• Pneumococcal Cell Wall-Induced Meningitis Impairs Adult Hippocampal Neurogenesis ผนังเซลล์ของเชื้อแบคทีเรียชนิดนิวโมคอคคัสซึ่งทำให้เกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบมีผลทางเสื่อมต่อการเกิดใหม่ของเซลล์ประสาทในฮิปโปแคมปัส โดยมีผลต่อทั้งขั้นตอนของการแบ่งตัวของเซลล์ต้นกำเนิดประสาทและขั้นตอนของการเจริญพัฒนาไปเป็นเซลล์ประสาท<คลิก>